Een eerdere versie van dit opstel werd in het Engels geschreven voor de International Conference on Good Governance in Democ

Europees beleid zonder Europese politiek – SISWO –lezing, januari 2003

Noten

1. Of eigenlijk aan drie tekorten, volgens Reiner Grundmann: een demokratisch deficit, een identiteitsgebrek, en het ontbreken van een openbare sfeer. ‘My argument is based on the distinction between two avenues for the strengthening of the public sphere in Europe: on the one hand, the Europeanisation of national public spheres, and on the other the emergence of a transnational European public. The first amounts to a synchronisation, the second to a homogenization of the national public spheres. The second is more ambitious and would probably follow a period after which national public spheres have become synchronised with regard to key political issues.’ (1999, 136).

2. Verg. Andersen en Eliassen: ‘A peculiar element of the new EC system is that institutional elaboration at the central level lacks the key dimensions that are normally found when studying the formation of national European political systems….Also there are no European parties that can aggregate various interests across various European countries. The EU lacks a common polity, too.’ Maar toch: ‘Even if the EU is not a state, ot has increasingly acquired a num,ber of state-like characteristics .’ (2001, 229-241).

3. Erik Holm (2002) maakt een onderscheid tussen de terreinen van ‘high politics’ en ‘low politics’ dat ruwweg parallel loopt met het verschil dat hier gemaakt wordt tussen de sferen van ‘politiek’ en beleid’, het een gaat over buitenlands beleid, veiligheid en nationale souvereiniteit, het ander over herverdeling, welzijn en winst. De ‘nationale valuta’ hoort in beginsel tot de ‘hoge politek’, maar werd in de Unie gedepolitseerd. ‘Low politics seemed to squeeze out high politics in inter-European relations…It was a situation that could be considered positive in a sense…’ (p. 22).

4. Er is nog een derde optie: de toegekende bevoegdheden inzetten op een ander gebied dan waar ze voor bedoeld zijn. Dat komt neer op een détournement de pouvoir, een ombuiging van de macht, of tenminste van de bevoegdheden. Het zou de moeite lonen om ook eens na te gaan of dat bij de besluitvorming binnen de Unie voorkomt.

5. Dat is omgenummerd als artikel 151 in het Verdrag van Amsterdam, 1997.

6. Dit gebrek aan arbeidsmobiliteit heeft veel te maken met het huisvestingsbeleid, dat de gevestigde ingezetenen heel effectief bevoordeelt met huursubsidies, koopsubsidies en lange wachtlijsten voor de aantrekkelijkste woningen van de woningbouwverenigingen.

7. Alle citaten uit vreemde talen zijn in het Nederlands vertaald door de auteur.

8. Voor een veel pessimistischer prognose, zie Erik de Gier: ‘Anders gezegd, gaat de uitholling van met name sociaal-democratische en cxorporatstische verzorgingsarrangementen op nationaal niveau gepaard met een groei van een meer liberaal getint sociaal beleid op Europees niveau.’ (2002, 2) en: ‘Kortom, het EU-streven naar fiscale en sociale convergentie kan gemakkelijk leiden tot een beleidsconcurrentie tussen de lidstaten met als gevolg privatisering en verlaging van de sociale uitgaven.’ (p. 8).

9. Therborn vat het empirisch materiaal samen en concludeert: ‘Within Western Europe a certain unification effect may be ascertained. But for the rest, there is not more of a European than a Latin American or an African identity.’ (1995, 249).

terug naar tekst